سرویس: تولیدی » یادداشت ۲۰:۲۷ - چهارشنبه ۰۴ آذر ۱۳۹۴

آیا دین شادابی را تقویت می کند یا سبب رکود و خمود آن است؟

پدیده شادی و عوامل آن، به عنوان یک نیاز اساسی و ضروری تا حدی روا و مجاز است که مانع نیل انسان به هدف اصلی اش نگردد.

شادی در دین

با توجه به منابع دینی ( قرآن و سیره پیشوایان معصوم) دین اسلام موافق نشاط و شادی است و آدمی را از تنبلی رهانیده ، سرزنده و سر حال می سازد. البته این شادی در چارچوب نگاه تعدیلی معنا می یابد توضیح اینکه :

 هدف،غایت،فرجام وآرمانی که اسلام برای بشر ترسیم می کند فقط خداست.

 هدف از زیستن آدمی در این دنیا بازگشت مختارانه و آزادانه او به اصل خویش است و این یعنی حرکت، صعود و بازگشت به سوی خداوند است.

بهترین آیین ها آن است که با طبیعت آدمی و ساختار آفرینش او سازگار بوده، نیازمندیهای طبیعی و فطری اش را برآورد. در غیر این صورت قابل عمل نیست و نمی تواند آدمی را خوشبخت و سعادتمند سازد. به گفتهعلامه طباطبایی(ره) اسلام نه انسان را از نیروها ، غرایز و خواسته هایش محروم می کند و نه همه توجه را به تقویت جنبه های مادی معطوف می دارد.نه او را از جهانی که در آن زندگی می کند جدا می سازد و نه او را بی نیاز از دین و شریعت به حساب می آورد.

اهمیت و ضرورت شادی

 شادی و نشاط یک ضرورت و نیاز است این پدیده هر چند از زوایای گوناگونی تعریف و تشریح شده ولی به اتفاق اندیشمندان  یک ضرورت و نیاز اساسی انسان به شمار می رود چه کسی را می توان یافت که مدعی باشد نیازمند به شادی نیست؟ اساس جهان هستی و پدیده های آن به گونه ای طراحی شده است که در آدمی شادی ایجاد کند .

بهار با طراوت ، صبح پر لطافت ، طبیعت با ظرافت ، آبشار های زیبا ، گل های رنگارنگ ، دیدار دوستان ، ازدواج و پیوند دو انسان همه شادی آور و سرور انگیز است . از آنجا که شادی ، ناکامی ، نا امیدی ، ترس و نگرانی را از آدمی دور می سازد روانشناسان به ایجاد و تثبیت آن در انسان دستور اکید داده اند و این نشانگر این حقیقت است که شادی نیاز اساسی و ضروری آدمی است.

عوامل شادی و نشاط

  با بررسی نظریات دانشمندان و مطالعه متون معتبر می توان موارد ذیل را در زمره عواملی بر شمرد که حالت شادی و نشاط را در انسان پدید می آورند:

 ایمان ، رضایت و تحمل ، پرهیز از گناه ، مبارزه با نگرانی ، تبسم و خنده ، مزاح و شوخی  ، بوی خوش ، خودآرایی ، پوشیدن لباس های روشن ،حضور در مجالس شادی ،ورزش ، امید به زندگی ، کارو تلاش و …

اسلام و شادی

 اسلام با توجه به نیازهای اساسی انسان ، شادی و نشاط را تحسین و تایید کرده است و قرآن زندگی با نشاط و شادی را نعمت و رحمت خدا تلقی فرموده.

اینکه خداوند آرزوی کم خندیدن و زیاد گریستن برای نافرمانان می کند، حکایت از این حقیقت دارد که خنده به عنوان یکی از عوامل نشاط، امر طبیعی و فطری است و او می خواهد به عنوان کیفر، نافرمانان از این نعمت محروم باشند . توصیفات قرآن در خصوص بهشت، نیز حاکی از این واقعیت است که اسلام ، بر نشاط و شادی مهر تاییدنهاده است. باغهای زیبا، آبهای زلال و روان، زیباترین بسترها، نرم ترین و چشمگیرترین پارچه ها، برترین دیدنیها و در بهشت همه جزء عوامل نشاط و شادی به شمار می روند.

آیات قرآنی به خوبی بیانگر این حقیقت است که اسلام به بهره مند شدن از زیباییها و موهبتهای  زندگی اهمیت می دهد و آن را زیبنده دین داران  و مؤمنان  می داند . ( مثل آیه ۳۲ سوره اعراف )

رسول اکرم (ص)می فرمایند: مومن شوخ و شاداب است. امام علی (ع) می فرمایند:  شادمانی ، گشایش خاطر است.

امام رضا (ع) : کوشش کنید اوقات شما چهار زمان باشد : وقتی را برای عبادت و خلوت با خدا ، زمانی را برای تأمین معاش،ساعتی را برایمعاشرت با برادران مورد اعتماد و کسانی که شما را به عیب هایتان واقف می سازند و وقتی را هم به تفریحات و لذایذ خود اختصاص دهید.

در احادیث علاوه بر دستورهای کلی در خصوص شادی و نشاط دستور العملهای خاصی نیز برای حفظ و پرورش این حالت مانند پیاده روی ، سوارکاری، غوطه وری درآب ، نگاه به سبزه ها ، خوردن و نوشیدن ، مسواک کردن،شوخی ، خنده  و . . .  بیان شده است

مرز شادی و نشاط

 براساس هدف و فرجام زندگی ، شادی و نشاط از دیدگاه اسلام دارای حد و مرز است  محتوا و قالب شادی و نشاط  نباید با روح توحیدی و انسانی در تضاد باشد زیرا هر پدیده ای که انسان را از آرمان و غایت خویش دور سازد به هیچ وجه مقبول اسلام نخواهد بود . بنابراین پدیده شادی و عوامل آن، به عنوان یک نیاز اساسی و ضروری تا حدی روا  و مجاز است که مانع  نیل انسان به هدف اصلی اش نگردد، از این رو بسیاری از اندیشمندان مسلمان معتقدند: از آنجا که انسان در انجام دادن هر رفتار ارادی، انگیزه و هدفی را پی می گیرد، سرور و نشاط به عنوان یک رفتار، از این قاعده مستثنا نیست و هدف و  انگیزه ای در آن دنبال می شود. در این پدیده، اگر انگیزه و هدف، حق و در راستای هدف اصلی زندگی آدمی باشد، این پدیده مفید و سودمند خواهد بود و اگر انگیزه و هدف باطل، در آن نهفته و در برابر هدف اساسی زندگی انسان باشد، این پدیده، باطل و مضر خواهد بود. بنابر این  می توان مرز شادی و نشاط را انگیزه و هدف آن دانست.

مزاح و شوخی که یکی از عوامل برجسته شادی است اگر به سبک سری، بی شرمی و گستاخی بیامیزد ” هزل” نامیده می شودکه در اسلام مطرود است و اگر به تحقیر و بدگویی و ناسزا آمیخته گردد آن را ” هجو” می خوانند و این را نیز اسلام نهی می کند. اگر شوخی از حد خارج شود و به بیهودگی یا زیاده روی بیانجامد ، باز از نظر اسلام عملی نا پسند خواهد بود ، همانطور که امیرمومنان علی (ع) می فرماید : هر کس بسیار شوخی کند وقار و سنگینی او کم می شود و امام صادق (ع) می فرماید : زیاد شوخی کردن آبرو را می برد.

خنده و تبسم که از عوامل دیگر نشاط و شادی است باید صادقانه بوده ، شخصیت آدمی را لکه دار نسازد. قالب های نشاط و شادی و عوامل آن نیز باید در شأن مقام انسان و آرمان های والای او باشد زیرا گاه محتوای مفید در قالب های نامناسب نتیجه ای معکوس دارد و به همین دلیل در روایات قهقه از شیطان تلقی شده و تبسم بهترین خنده است. مزاج و بذله گویی در مراسم سوگواری و مکانهای مقدس ناپسند است و در خصوص مکان و زمان خنده از رسول اکرم (ص) نقل شده است :‌ کسی که بر جنازه ای بخندد خداوند در روز قیامت پیش چشم همه به او اهانت می کند و دعایش اجابت نمی شود.

دکتر عبدالرضا باقی – استاد دانشگاه آزاد اسلامی شهرضا

یک دیدگاه برای “آیا دین شادابی را تقویت می کند یا سبب رکود و خمود آن است؟”

  1. الهام گفت:

    از آقای دکتر باقی به عنوان معاون دانشجویی دانشگاه آزاد باید پرسید شما که در همه ی زمینه ها از جمله شادی و نشاط درجامعه صاحب نظرید، چرا فضای دانشگاه آزاد پر از روحیه ی رخوت و خمودی است…. تاجایی که در دوره ی تصدی مسئولیت ایشان به عنوان معاون دانشجویی، خوابگاه خواهران دانشگاه یک مورد …… را به خود دید!!!!!!؟؟؟؟؟

پاسخی بگذارید

توجه: از انتشار نظرات توهین آمیز معذوریم.