سرویس: آموزش و پرورش ۲۲:۵۴ - شنبه ۰۱ تیر ۱۳۹۸

کارگاه نویسندگی و ویراستاری

ثبتِ‌نام کارگاه نویسندگی و ویراستاری از یکم تیر آغاز می‌شود.

چند بار باید بابت ندانم‌کاری ضرر ببینیم تا رغبت کنیم اسلوب آن کار را یاد بگیریم؟ بارها صرفاً به‌خاطر این‌که نمی‌دانسته‌ایم چه‌طور بنویسیم و چه‌طور درست و زیبا و دقیق بنویسیم، هم وقتمان را هدر داده‌ایم، هم پولمان را به چاه ریخته‌ایم، هم اعتبارمان را باخته‌ایم. دیگر بس نیست؟!

اصلاً چرا باید در این کارگاه شرکت کنیم؟

اگر از شعارهای نخ‌نما و تکراری بگذریم و قدری واقع‌بین و کاربردگرا شویم، می‌بینیم که برخلاف آن‌چه در نگاه اول به‌ چشم می‌آید، دانش و هنرِ نوشتن و البته درست و زیبا و دقیق نوشتن، آن‌قدرها هم که گمان می‌کنیم کم‌کاربرد و دستِ‌چندُم نیست. تقاضانامه‌ای که خطاب به فلان اداره و بَهمان مدیر می‌نویسیم، قراردادنامه‌ای که با کارفرما یا کارمندمان تنظیم می‌کنیم، پایان‌نامه‌ای که در پایان تحصیلمان تألیف می‌کنیم، گزارش‌نامه و سفرنامه‌ای که به‌قصدِ ثبت وقایع و تجارب تحریر می‌کنیم، شکایت‌نامه‌ای که برای دادگستری تنظیم می‌کنیم، یا اندکی خاص‌تر و هنری‌تر، ‌داستان و نمایش‌نامه و فیلم‌نامه‌ای که به‌عنوان اثری هنری خلق می‌کنیم، هریک نمونه‌ای از انواع نوشتن است.

نوشتن و انواع آن باز هم بیش‌تر از این‌ها در زندگی روزمره نقش دارد. هنگامِ پرکردن فرم‌ها و اظهارنامه‌ها، موقعِ فرستادن پیام‌ها و پیامک‌ها، و حتی حینِ درج لیست خرید و ثبت دخل‌وخرج روزانه، دانش و هنرِ نوشتن کارساز و دست‌گیر خواهد بود؛ چراکه نوشتنْ بسیار فراتر از صرفاً چیدن حروف روی صفحات است، نوشتن گونه‌ای از اندیشیدن است، گونه‌ای که به‌نسبتِ گفتارْ دقیق‌تر و سنجیده‌تر و مستندتر است و از همین بابت در بسیاری از بزن‌گاه‌ها یار و کمک‌کار می‌گردد. بگذریم از این‌که مهم‌ترین دست‌آورد انسان، یعنی تمدن بشری، در بستر نوشتار شکل گرفته و بر مدار آن جریان یافته است.

باری، همان‌طور که برخورداری از این دانش و هنر می‌تواند کاروان زندگی را پیش براند و حتی شخص را از آن قافله پیش بیندازد، نابرخورداری از آن هم می‌تواند در مسیر زندگیِ آدم دست‌انداز بسازد و قطار پیش‌رفت را به ورطه‌ی سکون و رکود بیندازد. پیامی بدخوان و چندمعنا که موجب رنجیدن یا گیج‌شدن مخاطب شده، رساله‌ای که چندین بار بیش‌تر از آن‌چه واقعاً نیاز بوده مکتوب و اصلاح گشته، قرارداد یا اظهاریه‌ای که به‌سببِ مبهم‌بودن و دقیق‌نبودن خسارت و مرارت به‌بار آورده، نامه‌‌ای که به‌خاطر ایجاز مخل یا اِطناب ممل یا اصلاً خوانده نشده یا در وصول و حصولِ منظور و مقصودِ نویسنده ناکام مانده، و هزاران نمونه‌ی ریز و درشت دیگری که رخ نمی‌داد اگر شخص مختصری از خم‌وچم نوشتن آگاه‌تر و در هزارتوی آن واردتر می‌بود، نمودی است از آن‌چه گفته آمد.

بعد از پایانِ دوره، آزمون هم باید بدهیم؟

آزمون را از بیخ‌وبُن قبول نداریم و با آن به‌شدت مخالفت می‌ورزیم؛ زیرا نه‌تنها نمی‌تواند دانش و مهارت آزمون‌دهنده را بسنجد، بلکه او را بر مبنای چند معیارِ تقلیل‌زده ارزش‌گذاری می‌کند و از قوّت و قدرتِ علمی و عملی واقعی‌اش تصویری غلط‌انداز و گم‌راه‌کننده به نمایش می‌گذارد. بارها پیش آمده است که آزمون‌دهنده در آزمون، مسئله‌ای را عالمانه حل کرده است؛ ولی در حین کار به‌سببِ وضعیت کنترل‌نشده و حجم زیادِ کار، حتی در تشخیص همان مسئله درمانده است. عکس این قضیه هم البته رخ داده است، بدین معنا که آزمون‌دهنده بر اثر موقعیت نامناسب، از آزمون سربلند بیرون نیامده است؛ اما توانسته است دانش و مهارت خود را در کار به‌ خدمت بگیرد و بسیار حرفه‌ای عمل کند.

ما به‌جای آزمون بر تمرین تمرکز می‌کنیم و می‌کوشیم تا این تمرین را هرچه هدف‌مندتر و سامان‌یافته‌تر انجام بدهیم. در تمرین، ضمن این‌که شخص به نقص‌های دانش خود پی می‌برد و مجبور می‌شود که برای برطرف‌سازی آن اقدام کند، به مسئله‌های زیادی برمی‌خورد و وادار می‌شود که از انفعال بیرون بیاید و برای حل آن به فکر چاره بیفتد. هم‌چنین نکته‌های بسیاری را می‌آموزد که چه‌بسا آن نکته‌ها را در هیچ‌جای دیگر نمی‌توانست فرابگیرد. در یک کلام، ما نمی‌خواهیم نویسنده و ویراستار ضرب کنیم، بلکه مشتاقیم که شخص را در پروردگاه نویسنده‌شدن و ویراستارشدن قرار دهیم تا خود بپوید و ببالد و سرنوشت حرفه‌ای‌اش را خودش قلم و رقم بزند.

پس از این کارگاه، نویسنده و ویراستار می‌شویم؟

نویسنده و ویراستار نمی‌شوید؛ ولی کلیات و اولیات لازم برای نویسندگی و ویراستاری را یاد می‌گیرید و تمرین می‌کنید. نویسنده یا ویراستار شدن فرایندی دارد بسیار پیچیده‌تر و طولانی‌تر از آن که بتوان در کارگاهی سی‌ساعته آن را طی کرد. ضمن این‌که تأکید ما در این کارگاه بر یاددادن و تمرین‌کردنِ دانش و مهارتِ زبانی لازم برای نویسندگی و ویراستاری است؛ درحالی‌که برای نویسنده‌ یا ویراستار شدن، شخص باید در حوزه و اندازه‌ی خود صاحب فکر و نظر و تخصص و تجربه باشد.

می‌توانیم بعدش برای شما کار کنیم؟

قصد داریم از حاضران در این کارگاه، البته پس از گذراندن دوره‌ی عملیِ کارآموزی، در زمینه‌های گوناگون نویسندگی و ویراستاری استفاده کنیم. یکی از هدف‌های برگزاری این کارگاه هم زمینه‌سازی برای تشکیل گروهی آموزش‌دیده و کارآزموده است. اما با همه‌ی این‌ها نمی‌توانیم قولِ کار بدهیم.

سه ساعت زیاد نیست؟ یعنی خسته نمی‌شویم؟

خیر، مناسب است؛ چون اولاً بین یک‌ونیم ساعتِ اول با یک‌ونیم‌ ساعتِ دوم، حدود پانزده دقیقه استراحت گنجانده شده است؛ ثانیاً مطالب کارگاه پُرکاربرد و پُرتمرین است؛ ثالثاً طرز کار مدرس فعالیت دوسویه است و شرکت‌کننده در روند کارگاه فعال و پویا می‌ماند.

مدرک معتبر هم می‌گیریم؟

در هیچ‌جای جهان و ازجمله در همین ایران، مدرک کسی را نویسنده یا ویراستار نکرده است. حتی بسیاری از نویسندگان و ویراستارانِ کاردُرُست هیچ‌ مدرکی ندارند. مدرکِ آنان کمیت و کیفیت آثارشان است. صنعت نشر هم نویسنده و ویراستار را با مدرک نمی‌شناسد و بر اساس مدرک نمی‌سنجد، بلکه از وی نمونه‌ی کار می‌خواهد و عیار او را از کارش تشخیص می‌دهد. بااین‌همه مدرک هم می‌دهیم. در اصل یک گواهیِ حضور می‌دهیم که مورد تأیید انجمن ادبی‌هنری جوانان شهرضا و همچنین اداره‌ی فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرضا است.

حالا در این کارگاه چه چیزی یاد می‌گیریم؟

در کل دو چیز را یاد می‌گیریم: نویسندگی و ویراستاری. البته در دل همین دو بخش چندین نکته و مبحث دیگر را هم مطرح می‌کنیم. برخی از این نکته‌ها و مبحث‌ها وضوح موضوع را بیش‌تر می‌کند و وجوه آن را شفاف‌تر می‌نمایاند؛ بعضی بنیادین است و دیدی انتقادی دارد؛ شماری تجربه و نظر شخصیِ مدرس است؛ تعدادی به رایانه و ترفندهای کارراه‌انداز آن مربوط می‌شود، و چیزهای دیگری که ممکن است در طی کارگاه پیش بیاید و بیانش لازم گردد. اما به‌هرحال، محتوای کارگاه به دو بخش درهم‌تنیده و به‌هم‌آمیخته‌ی نگارش و ویرایش تقسیم شده است. موضوع مطالب کارگاه را در ادامه آورده‌ایم:

ـ مزیت‌ نوشتار بر گفتار و ضرورت فرهنگ نوشتاری

ـ تفاوتِ ساحت‌های مختلف نوشتار

ـ تفاوتِ زبان با ادبیات

ـ بحث انتقادی: نه هرکه چهره برافروخت دل‌بَری داند!

ـ سطوحِ زبان

ـ رابطه‌ی نوشتن با اندیشیدن

ـ بحث انتقادی: موضوع انشا؛ کارراه‌انداز یا دردسرساز؟

ـ آمایش و پیرایش و آرایش محتوای فکری

ـ ترفندهای دقیق و زیبا نوشتن از راه کتاب‌خواندن

ـ بحث انتقادی: کتاب‌خوان اسطوره‌ای و کتاب‌خواندن افسانه‌ای!

ـ واژه‌ورزی: اسلوب شناختِ واژه، مراجع یافتِ واژه، ترفندهای ساختِ واژه

ـ دقت‌ورزی و نوپردازی در واژه‌گزینی و واژه‌سازی‌

ـ فرق واژه و اصطلاح با دیگر عناصر واژگانی

ـ بحث انتقادی: رَخت و ریختِ اصطلاح و نسبت آن با اصطلاحات برساخته‌ی فرهنگستان

ـ معیار و مرجع حروف‌چینی متون

ـ بحث انتقادی: نظام نوشتاری فارسی و رسم‌الخط مصوب فرهنگستان

ـ تفاوت میانِ متون شکسته‌ و گفتاری‌ و نوشتاری

ـ خلط سیاق گفتار و نوشتار

ـ بحث انتقادی: تحسین و تقبیح متون گفتاری‌ ‌

ـ جمله‌ورزی: ساختارهای عام و خاص زبان فارسی، ترفندهای ساختاری در پرداختِ متون

ـ چند پیش‌نهاد برای روان‌سازی و زیباسازی نوشته از نظر جمله‌بندی

ـ معنای نو  و معنای کهن

ـ بحث انتقادی: افراط و تفریط در به‌کارگیریِ متون کلاسیک

ـ توضیح درباره‌ی استنباط و استدلال، مغالطه و سفسطه، گزاره‌های سانتیمانتال

ـ دقت منطقی و سازوکارهای نوشتاری

ـ طنزپردازی و اَبزار اِبراز آن در سطوح زبان

ـ بحث انتقادی: آیا مطالعه‌ی متون کلاسیک واجب است؟

ـ کاربردشناسی زبان و بهره‌گیری از آن در متون خلاق

ـ اسلوب نوشتن پاراگراف

ـ ساخت‌مان و چیدمان نوشته

ـ تیتر دقیق، تیتر مخاطب‌گیر

ـ ایجاز مُخل، اِطناب مُمل

ـ چند نکته درباره‌ی انواعِ نوشتن: پیام و پیامک، نامه‌‌ی اداری، مقاله‌ی علمی، جُستار روزنامه‌ای، سفرنامه‌، گزارش‌نامه

ـ چند نکته درباره‌ی ارجاع‌دادن

ـ بحث انتقادی: پژوهش و زبان‌های بیگانه

ـ تصورهای نادرست از زبان

ـ وضعیت ویرایش در ایران

ـ بایسته‌های ویراستارشدن

ـ بحث انتقادی: ویراستار ادب‌دان، ویراستار زبان‌شناس

ـ مسئله‌ی درست و نادرست در زبان و معیار آن

ـ غلط‌ها و غلط‌انگاشته‌ها: ابهام و حشو و گرده‌برداری

ـ نشانه‌های سجاوندی: نقطه، کاما، نقطه‌کاما، دونقطه، سه‌نقطه، عاطفه، پرسش، تیره، مورب، گیومه، کمانک، قلاب، دواَبرو

ـ نشانه‌های کم‌کاربردِ ضروری

ـ بحث انتقادی: افراط و تفریط در نشانه‌گذاری

ـ عددگذاریِ صفحات و عددگذاری در متون

ـ واج‌نگاری و آوانگاری

ـ نام‌های خاص بیگانه

ـ چند نکته از وُرد

ـ بحث انتقادی: مروری بر منابع ویرایش

 

مدرس: معین پایدار، دانش‌آموخته‌ی کارشناسی زبان‌شناسی از دانشگاه شیراز، دانشجوی کارشناسی ارشد واژه‌گزینی و اصطلاح‌شناسی در فرهنگستان زبان و ادب فارسی

مکان ثبتِ‌نام: میدان شهدا، کنار پاساژ بهار، طبقه‌ی بالا، دفتر پایگاه خبری شهرضانیوز

برای اطلاعات بیش‌تر با معاونت اداری تماس بگیرید: ۰۳۱۵۳۲۴۲۶۴۹

زمان ثبتِ‌نام: از نیمه‌ی تیرماه تا نیمه‌ی‌ مردادماه

مکان برگزاری: خیابان شهیدبهشتی، پشت کتابخانه‌ی علامه طباطبائی، داخل کوچه‌ی بانک خون، نگارخانه‌ی حکیم الهی قمشه‌ای، دفتر انجمن ادبی‌هنری جوانان شهرضا

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

همچنین بخوانید:

دیدگاهتان را بنویسید

توجه: از انتشار نظرات توهین آمیز معذوریم.